Vademecum van de voeding op www.voedingsanalyse.com
A
Aardappel: De aardappel is een plant die ondergronds knollen vormt die eerbaar zijn. Deze knollen bevatten grote hoeveelheden zetmeel (complexe suiker).Aardappelen worden in vele westerse landen aan de voeding toegevoegd als “vulmiddel” niettegenstaande de aardappel net als andere planten bij de groenten behoort.Gezien warme gekookte aardappelen een hoge glycemische index hebben is het niet aangeraden veel aardappelen te eten. Net als rijst, pasta en brood is de aardappel een belangrijke bron van koolhydraten.
Aminozuren: Aminozuren zijn bouwstenen voor de eiwitten in het lichaam.
Anamnese: Een anamnese is wat een patiënt met betrekking tot de voorgeschiedenis en relevante omstandigheden van zijn ziekte aan de dokter kan vertellen.
Een anamnese komt tot stand doordat de dokter aan de patiënt gericht vragen stelt. Afhankelijk van de specifieke situatie kunnen daarbij bijvoorbeeld relevant zijn:Afkomst, leeftijd, gewicht en lengte van de patiënt.
Een beschrijving van het ziektebeeld.Systematische vragen over verschillende organen.Een eventuele ziektegeschiedenis van de familie (ouders, grootouders, broers, zussen).Kinderziekten.Eerdere ziekten.Verre reizen die de patiënt recent heeft ondernomen.Sociale status, waaronder beroep, verslavingen (roken/drinken), allergieën, seksualiteit, et cetera.Samen met het lichamelijk onderzoek wat de arts zelf onderneemt, het klinisch onderzoek, leidt de anamnese tot de diagnose en een behandeling.
Aroma: Een aroma is het geheel aan geuren van een bepaald product en bestaat uit vele componenten.
B
BMI: De Body Mass Index is een getal dat een indicatie geeft of je lichaam te zwaar is. Dit getal wordt berekend op basis van je lichaamsgewicht en je lichaamslengte.Dit getal geeft slechts een indicatie of je overgewicht, normaal gewicht of ondergewicht hebt.
brood: Brood is onontbeerlijk voor de gezondheid. Het is een van de belangrijkste bronnen van koolhydraten (suikers). Je kan op elk moment van de dag brood eten. Brood wordt gemaakt van tarwebloem, water, gist en zout.
C
chocolade: Chocolade is een lekkernij die gemaakt wordt met cacao. Cacao wordt gewonnen uit cacaobonen die groeien aan de cacaoboom.
colonflora: Colonflora is de verzameling van alle verschillende soorten bacteriën die in het darmstelsel aanwezig zijn.Een gezond menselijk darmstelsel bevat “ongeveer” honderd triljoen microbiële cellen, of tien keer zoveel cellen als het menselijk lichaam telt.
Conserveermiddel: Een conserveermiddel zoals Kaliumsorbaat of E202 is een natuurlijk conserveermiddel gewonnen uit bessen, soms ook synthetisch geproduceerd.
D
Darmflora: Het darmlora is de verzameling van alle verschillende soorten bacteriën die in het darmstelsel aanwezig zijn.
Een gezond menselijk darmstelsel bevat “ongeveer” honderd triljoen microbiële cellen, of tien keer zoveel cellen als het menselijk lichaam telt.
dieet: (bron:wikipedia) Hieronder wordt verstaan, een voeding die om medische redenen aan specifieke eisen moet voldoen ten behoeve van een individu.Het woord dieet is afgeleid van het Griekse woord diatia, hetgeen zoveel betekent als leefregel.Een dieet kan bestaan uit aanpassingen in één of meer voedingsstoffen, maar er kan ook een aanpassing in consistenite nodig zijn. Diëten waarbij de voeding afwijkt van de normale voeding door de hoeveelheid energie, eiwit, koolhydraten of natrium komen het meeste voor.Er zijn in eerste aanleg twee soorten diëten:
Voedingsstofbeperkende diëten
- Een energiebeperkt dieet: beoogt gewichtsverlies.
- Anderszins beperkte diëten: bevatten een relatief lage dosering van (een) bepaalde voedingsstof(fen)
Voedingsstofverrijkende diëten
- Het Energieverrijkte dieet: beoogt gewichtstoename
- Anderszins verrijkte diëten; bevatten een relatief hoge dosering van bepaalde voedingsstof(fen)
Drinken: Drinken is het opnemen van een vloeistof via de mond. Levende wezen moeten drinken om de vochtbalans in evenwicht te houden. Water is essentieel om het fysiologische evenwicht van het lichaam in stand te houden.
E
Eiwit: Eiwit of proteïne is een voedingsstof dat energie levert (calorieën). Het is tevens een belangrijke bron van aminozuren.
Energiebeperkt dieet: (bron: wikipedia) Een energiebeperkt dieet wordt voorgeschreven aan mensen met overgewicht. Het doel van dit dieet is het verliezen van lichaamsgewicht. Dit wordt bereikt door met de voeding minder energie op te nemen dan wordt verbruikt.
Emulgatoren: Emulgatoren zijn producten die de vermenging van vetoplosbare stoffen in water vergemakkelijken.
Energieverrijkt dieet: (bron: wikipedia)Een energieverrijkt dieet wordt voorgeschreven aan mensen die in een slechte voedingstoestand verkeren. Dit kan zijn na een grote operatie, bij kanker, bij anorexia nervosa of ondervoeding. Meestal wordt een energieverrijkt dieet gecombineerd met een eiwitverrijkt dieet.
Evenwichtige voeding: Evenwichtige voeding is een voeding die de verhoudingen (soort, hoeveelheid en variatie) tussen de voedingsmiddelen zoals ze worden aangeduid in de voedingsdriehoek respecteert.
Essentiële voedingsstoffen: Essentiële voedingsstoffen zijn voedingsstoffen die onmisbaar zijn voor het lichaam. We kunnen deze voedingsstoffen niet zelf aanmaken bijgevolg dienen ze in de voeding aanwezig te zijn. In een evenwichtige voeding zijn alle essentiële voedingsstoffen aanwezig. Voorbeelden zijn: alle vitaminen en mineralen.
F
Frituren: Frituren is een kookmethode waarbij een bepaalde voedingsmiddel gedurende een bepaalde tijd ondergedompeld worden in warme (160 à200 °C) olie of vet. Het resultaat van frituren is dat het voedingsmiddel omgeven wordt door een krokant korstje.
G
Gelatine: Wordt verkregen uit de beenderen en huid van slachtdieren zoals varkens, runderen, vis.
Gist: Gist is een levend ééncellig micro-organisme dat gebruikt wordt om het brood te doen rijzen en zet suikers om tot alcohol bij de productie van bier en wijn.
Gezondheidsindex: Uit het indexcijfer van de consumptieprijzen dat rekening houdt met het prijsverloop van alle goederen en diensten, wordt nog een ander indexcijfer afgeleid, het gezondheidsindexcijfer. De administratie, berekent dit gezondheidsindexcijfer sedert januari 1994.De waarde van dit indexcijfer wordt bekomen door een aantal producten uit de korf van het indexcijfer van de consumptieprijzen te halen, met name alcoholische dranken,tabakswaren en motorbrandstoffen, met uitzondering van LPG.
Glycemiche lading(GL): Omdat bij de glycemische index (GI) geen rekening wordt gehouden met de portiegrootte, is later het begrip ‘glycemic load’ of ‘glycemische lading’ (GL) geïntroduceerd. De glycemische lading wordt uitgedrukt in punten. Behalve de glycemische lading (GI) heeft immers ook de hoeveelheid koolhydraten die wordt gegeten invloed op de bloedglucosespiegel. De GL wordt berekend door de GI te vermenigvuldigen met de hoeveelheid koolhydraten per gebruikelijke portie van een levensmiddel en dan door honderd te delen. Zo heeft bijvoorbeeld de groente wortel een hoge GI maar is de GL laag. Om 50 gram koolhydraten uit wortel binnen te krijgen, zou je er namelijk 650 gram van moeten eten. Dankzij de kennis van de glycemische lading van de verschillende voedingsmiddelen is het mogelijk de GL te berekenen van een maaltijd of van de voeding die op een dag gegeten wordt. Een glycemische lading per dag van 100 punten is normaal, ga je daarboven dan ontstaat er een probleem.
artikel over Glycemische index en Glycemische lading
H
Honing: Honig is een natuurlijk zoetstof die door de honigbij wordt aangemaakt en verzameld word in de raten van de bijenkorf.
I
Irritable colon: De symptomen zijn de volgende:
- gedurende langere tijd (minstens 12 weken aan een stuk) aanhoudend of met tussenpauzen buikpijn of een onaangenaam gevoel in de buik.
- gevoel van opgeblazen buik
- onregelmatig stoelgangpatroon (hoge frequentie: drie keer per dag of meer, lage frequentie drie maal per week, geregeld diarree en/of verstopping of een afwisseling van beide).
- de vorm van de ontlasting is niet normaal: (zacht of waterig, of zeer hard).
- wijzigingen in de manier van ontlasten (abnormaal persen, loze aandrang of het gevoel van dat er nog iets achter gebleven is na de ontlasting).
- slijm zonder bloed in de ontlasting.
- winderigheid.
- bij drukken op de buik een pijnlijke en gevoelige dikke darm.
J
K
Kleurstof: Kleurstof zoals beta-caroteen of E160a is een natuurlijke kleurstof gewonnen uit verschillende planten, bv. wortelen of andere gekleurde groenten en fruit.
Koolhydraten: Koolhydraten ook suikers genoemd zijn een belangrijke energiebron voor het lichaam. De energie die ze leveren wordt gebruik voor alle lichaamsprocessen maar de energievoorziening van de hersenen bestaat uitsluitend uit glucose.Een gram koolhydraten levert 4 kcal (17 kJ).
De energie die we nodig hebben zou voor 40 % uit koolhydraten dienen te bestaan.
L
Lactose: Lactose is de suiker die de melk zoet doet smaken.Lactose komt voor zowel in moedermelk als in koeienmelk. Moedermelk bevat meer lactose dan koeienmelk. Bepaalde mensen kunnen lactose niet verteren en dan spreekt men van lactose intolerantie.
M
Mineralen: Mineralen (ook zo voor vitaminen) zijn stoffen die in kleine hoeveelheden voorkomen in voedsel. Ze zijn onmisbaar voor een goede gezondheid en normale groei en ontwikkeling maar leveren geen energie.
N
Noten: Noten, zaden en pitten zijn voedingsmiddelen die belangrijk zijn voor onze gezondheid en te weinig worden meegenomen in onze dagelijkse voeding.Onbewerkte noten kunnen dienen als aangename tussendoortjes en bevatten grote hoeveelheiden vitaminen (vooral van de B groep) maar ook onverzadigde vetzuren, vitamine E, mineralen zoals magnesium, calcium, zink en kalium.
O
Obesitas: Obesitas is een toestand van het lichaam waarbij de overtollige energie in het lichaam worden opgeslagen. Deze overtollige energie wordt opgeslagen in het vetweefsel.Zwaarlijvigheid komt niet voor bij dieren die in het wild leven, maar komt wel voor bij huisdieren die te weinig bewegen en niet de juiste voeding krijgen.
Omega3-vetzuren: Omega 3 vetzuren zijn wat we noemen “essentiële” vetzuren.Essentiële voedingsstoffen zijn stoffen die noodzakelijk zijn voor een goede gezondheid maar die niet door het lichaam als dusdanig kunnen worden aangemaakt. Ze dienen dus met de voeding opgenomen te worden.Pagina over Omega3
P
Pellagra: Pellagra is een huidziekte die wordt veroorzaakt door een ernstig tekort aan vitamine B3.Symptomen zijn: bij kinderen: kloofjes in de lippen.Bij ouderen: huid- en slijmvliesontsteking, diaree en dementi.Belangrijke bronnen van vitamine B3 zijn vlees, vis, volkerenproducten, groeten en aardappelen.
Plantaardige olie: kan gewonnen worden uit zaden, peulen, vruchten, noten
Plantaardige oliën zijn onverzadigde vetzuren deze vetzuren hebben een gunstige invloed op de gezondheid.
Prikkelbare darm syndroom:
- gedurende langere tijd (minstens 12 weken aan een stuk) aanhoudend of met tussenpauzen buikpijn of een onaangenaam gevoel in de buik.
- gevoel van opgeblazen buik
- onregelmatig stoelgangpatroon (hoge frequentie: drie keer per dag of meer, lage frequentie drie maal per week, geregeld diarree en/of verstopping of een afwisseling van beide).
- de vorm van de ontlasting is niet normaal: (zacht of waterig, of zeer hard).
- wijzigingen in de manier van ontlasten (abnormaal persen, loze aandrang of het gevoel van dat er nog iets achter gebleven is na de ontlasting).
- slijm zonder bloed in de ontlasting.
- winderigheid.
- bij drukken op de buik een pijnlijke en gevoelige dikke darm.
Prebioticum: Een Prebioticum is een niet-verteerbaar bestanddeel dat de gastheer op een gunstige manier beïnvloedt door de groei en/of de activiteit van één of van een beperkt aantal bacteriën van de dikkedarmflora op een selectieve manier te stimuleren, en bijgevolg ook de gezondheid optimaliseert.”(bron: Dietary modulation of the human colonic microbiota: introducing the concept of prebiotics, Gibson, G. R., Roberfroid, M. B. J. Nutr. 125, 1401-1412, 1995 ). Een andere verklaring is: Een bestanddeel waarvan de selectieve fermentatie welbepaalde wijzigingen induceert van de samenstelling en/of de werking van de gastro-intestinale microflora die gunstige gevolgen hebben voor het welzijn en de gezondheid van de gastheer. Dietary Modulation of the Human Colonic Microbiota: Updating the Concept of Prebiotics, Gibson G.R., Probert H.M., Van Loo J.A.E., Roberfroid M.B. Nutr. Res. Rev. 17, 259-275, 2004
Probioticum: Een probioticum is een levend microbiologisch voedingssupplement, dat de gezondheid van de gastheer bevordert, door het microbiële evenwicht in de darm te verbeteren. De officiële definitie van een probiotica, zoals opgesteld door de FAO (Food Agriculture Organization) en WHO (World Health Organisation), is: 'Levende bacteriën die, indien zij in adequate hoeveelheden worden geconsumeerd, positief bijdragen aan de gastheer door het verbeteren van diens microflora'.
Q
Quetelet index: Quetelet index is een synoniem voor BMI: body mass index.
R
S
Schijf van vijf: De schijf van vijf is een populair hulpmiddel dat in Nederland wordt ingezet in de voorlichting van gezonde voeding (dit is de tegenhanger van de
Voedingsdriehoek die in België wordt gebruikt). (meer informatie over de schijf van vijf)(meer informatie over de schijf van vijf)
Suikers: Er bestaan enkelvoudige en meervoudige suikers. Enkelvoudige suikers worden zeer snel door het lichaam opgenomen en veroorzaken een stijging van het bloedsuikergehalte.
Enkelvoudige suikers komen voor in fruit, granen, honing en noten.
Meervoudige suikers moeten eerst verteerd worden vooraleer ze door het lichaam kunnen worden opgenomen. Ze belasten het suiker metabolisme minder dan snelle suikers.
T
transvetzuren: Transvetzuren zijn vetzuren die normaal niet in de natuur voorkomen. Je komt ze tegen in koekjes, margarines, halvarines, snacks, snoep, koffiemelkpoeder, pizza's en verder alles wat gemaakt is met margarine en/of halvarine en/of geharde plantaardige olie. Transvetzuren zijn vetzuren die zijn ontstaan door een of andere (fabrieksmatige) bewerking. In 1961 is al geconstateerd dat deze transvetzuren het ontstaan van hart- en vaatziekten bevorderen. Ook is ontdekt dat ze een hoger risico geven op het ontstaan van borstkanker. Ze verhogen bovendien het niet gunstige LDL-cholesterol en verlagen het gunstige HDL-cholesterol. Het zijn met name de transvetzuren die cholesterolverhogend werken. De maximaal toegelaten hoeveelheid bedraagt: 2 gram per dag.
U
Urinezuur: Urinezuur is het eindproduct van de afbraak van DNA en RNA.
Een verhoogde afbraak van deze kernzuren leidt tot een verhoogde aanwezigheid van urinezuur in het bloed. Het urinezuur uit het bloed kan kristalliseren in de gewrichten end an spreekt men van jicht.
V
Vetten: Vet is een bron van energie.
Vetzuren: Vetzuren zijn de bouwstenen van vetten en oliën.In de voeding worden 3 grote groepen vetzuren aangetroffen: verzadigde vetzuren, mono-onverzadigde vetzuren, poly-onverzadigde vetzuren. De verzadigde vetzuren kunnen onderverdeeld worden in verzadigde vetzuren met korte, middenlange en lange keten. De onverzadigde vetzuren kunnen onderverdeeld worden in: mono- en polyonverzadigde vetzuren, die op hun beurt worden onderverdeeld in: omega-3 vetzuren omega-6 vetzuren omega-9 vetzuren (* voor verdere verklaring zie andere sites).
Vitamine A: Vitamine A zoals retinylpalmitaat speelt een belangrijke rol bij de groei, het immuunsysteem en de werking van de ogen.
Vitamine D: Vitamine D zoals vitame D2 of D3 wordt gewonnen uit schapenwol of visolie.
Vlees: Als vlees wordt aanzien het spierweefsel van gewervelde dieren dat gegeten kan worden.Voor de mens is het vlees van planteneters (koeien, varkens, schapen, geiten, paarden enz...
Voedingsvezels: Voedingsvezels zijn belangrijke stoffen die voornamelijk zorgen voor een goede vertering en darmfunctie. Vezelrijke voedingsmiddelen moet je beter en langer kauwen dan ander voedsel. Door het kauwen wordt extra speeksel afgescheiden evenals extra maagsap. Wanneer speeksel en maagsappen zich vermengen met het eten, zwellen de vezels in de voeding op en dragen zo gedeeltelijk bij tot het ontstaan van het verzadigingsgevoel. Vezels zorgen ook voor een snellere en betere verplaatsing van de voeding doorheen de darmen(darmtransit). Om de vezels hun werk optimaal te laten doen is het belangrijk voldoende water te drinken.
Vitaminen: Vitamines (ook zo voor mineralen) zijn stoffen die in kleine hoeveelheden voorkomen in voedsel, maar leveren geen energie.
Vochtinname: Hierbij moeten enkele opmerkingen worden gemaakt: de hoeveelheid vocht die we dagelijks nodig hebben bedraagt, naar gelang de omstandigheden van de omgevingstemperatuur, 2,5 liter. Bij deze 2.5 liter is echter ook het water begrepen dat in voedingsmiddelen aanwezig is. Fruit bijvoorbeeld bevat veel water. Vlees bevat weinig water. We hebben dus per dag ongeveer 2.5 liter water nodig, maar de hoeveelheid water die we uit dranken halen moet ongeveer 1.5 liter zijn. De dranken die in aanmerking worden genomen voor deze 1.5 liter zijn: bron- of leidingwater, koffie, thee, en bouillon, light frisdranken. De andere dranken zoals bier, frisdranken (niet light), wijnen, melken, fruitsappen enz… worden hier niet bij gerekend.
Voedingsdriekhoek: De voedingsdriehoek is een veel gebruikt hulpmiddel voor diëtisten, gezondheidsvoorlichters, scholen, ... om een evenwichtig samengestelde voeding te verklaren.De driehoek is opgebouwd als een piramide met vijf verschillende lagen. De onderste laag is het grootste in oppervlakte, dus het belangrijkste, de top is slechts smal en daar moet men dus minder van eten, al is het een essentieel bestanddeel.De lagen verschillende lagen zijn(van top naar basis):
- olie/vet
- eiwitten: vlees, vis, eieren, melkproducten, vleesvervangers
- groenten en fruit
- zetmeel of koolhydraten: (brood, aardappels, rijst, pasta,..)
- drank
- beweging(*)
(*) In 2005 werd er een laag onderaan toegevoegd: sporten en beweging nemen. Dit is geen voedsel, maar wel een essentiële voorwaarde voor een gezonde voeding en levenswijze. De voorlichtingdiensten hanteren dus nu de "actieve" voedingsdriehoek.
voedingsmiddel: (bron: wikipedia)Een voedingsmiddel is elk soort voeding dat een organisme tot zich neemt. Een voedingsmiddel hoeft geen eenduidige samenstelling te hebben en kan dus bestaan uit meerdere voedingsstoffen.
Voedselinname: Gemiddeld gewicht aan voedsel (uitgedrukt in Kg) dat men per dag gebruikt. De hoeveelheid varieert met de leeftijd en uitgeoefende activiteit. Voor een volwassen persoon met een normale activiteit bedraagt de gemiddelde hoeveelheid per dag ongeveer 1,250 kg.
Voedingswaarde: De voedingswaarde van een bepaald voedingsmiddel is de voedzaamheid van voedsel. De voedingswaarde betekent vaak de hoeveelheid eiwitten, vetten, koolhydraten, mineralen en vitamines die in dat welbepaalde voedingsmiddel aanwezig is. De totale hoeveelheid voedingsstoffen dus.
W
Water: Water levert geen energie maar is van belang bij het vervoer van stoffen door het lichaam en bij de uitscheiding van afvalstoffen.
Waterhuishouding: Water is het belangrijkste bestanddeel van het lichaam. De totale hoeveelheid water is afhankelijk van geslacht, leeftijd, wateraanvoer, en gezondheidstoestand van de mens.
Weipoeder (van melk): Weipoeder is het gezuiverde en gedroogde eiwitrestant van wei.Wei is het vocht dat overblijft van melk, nadat de eiwitten en vetten uit de melk zijn verwijderd.
X
YOPI: Yopi staat voor Young(baby's en jonge kinderen), Old(oudere mensen), Pregnant(zwangere vrouwen), Immunodefient(mensen waarbij hun immuun systeem minder functioneert). Dit is de groep consumenten die veel gevoeliger zijn aan voedselvergiftiging dan anderen.
Meer informatie over YOPI's en voedselveiligheid
Y
Yoghurt: Yoghurt is een gefermenteerd melkprodukt: het is melk die door de werking van bepaalde bacteriën tot stremming wordt gebracht. In feite wordt de melk verzuurd door er een "yoghurtcultuur" aan toe te voegen.
Yohimbine: Yohimbine is een alkaloïde met stimulerende en geslachtsdrift aanwakkerende effecten
Dit alcaloïde wordt aangetroffen in Pausinystalia Yohimbe (Yohimbe).
Z
Zuurteregelaar Een zuurteregelaar zoals citroenzuur of E330 wordt geproduceerd door de fermentatie van suikerstroop door een schimmel.